بخش خاک و آب

معرفی بخش

بخش تحقیقات خاک و آب مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی با نام اداره خاک‌شناسی و حاصلخیزی خاک فعالیت خود را در سال 1344 در مشهد آغاز نمود. این بخش در قالب چهار گروه تحقیقاتی شامل حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه، آبیاری و فیزیک خاک، حفاظت خاک و مدیریت پایدار اراضی و شناسایی خاک و طبقه¬بندی اراضی فعالیت می¬نماید. امکانات تحقیقاتی این بخش شامل اراضی تحقیقاتی در ایستگاه¬های تابعه مرکز در کل استان و آزمایشگاه¬های شیمی خاک و آب، فیزیک خاک، تجزیه گیاه و کود می¬باشد.

نیروی انسانی

بخش تحقیقات خاک و آب در حال حاضر با تکیه بر 14 نفر نیروی انسانی شامل 5 نفر عضو هیأت علمی در مرتبه دانشیار و استادیار، 3 نفر محقق، 3 نفر کارشناس تحقیقات، 1 نفر تکنیسین و 2 نفر نیروی پشتیبانی فعالیت می¬نماید. از تعداد 11 نفر نیروی تحقیقاتی 9 نفر دارای مدرک دکتری و 2 نفر دانشجوی مقطع دکتری هستند. از مجموع نیروهای بخش 2 نفر در ایستگاه¬های تابعه مرکز در شهرستان¬ها و 12 نفر در مشهد مشغول فعالیت می¬باشند.

محورهای فعالیت

1- پژوهشی و مطالعاتی

حاصلخیـزی خاک و تغذیه گیاه

    آزمون خاک و توصیه کودی محصولات زراعی، باغی و گیاهان دارویی
    تغذیه گیاه در شرایط شور
    مدیریت موادآلی خاک- ترسیب کربن
    بهینه­سازی روش­های مصرف کود در محصولات کشاورزی

آبیاری و فیزیک خاک

    تعیین روابط آب، خاک و گیاهان مختلف زراعی با تکیه بر استفاده از خصوصیات مهم و مؤثر در راستای بهبود کارایی مصرف آب
    پهنه­بندی خاک مزارع بزرگ بر پایه مهم­ترین ویژگی­ها و شاخص­های کیفیت خاک
    تعیین نیاز آبی محصولات زراعی و باغی طی مراحل مختلف رشد

حفاظت خاک و مدیریت پایدار اراضی

    مدیریت آب و خاک شور در تولید محصول
    روش­های اصلاح خاک­های شور، شور- سدیمی و سدیمی
    پایش کیفیت خاک
    کشاورزی حفاظتی

‌شناسایی ‌خاک‌ و طبقه ­بندی‌ اراضی

    مطالعه و بررسی خصوصیات، تشکیل، طبقه­بندی و ارزیابی خاک­ها
    مطالعه و تعیین استعداد و قابلیت اراضی
    تعیین تناسب اراضی برای محصولات مختلف زراعی و باغی

2- حاکمیتی (با نظارت مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور)

حفظ کاربری اراضی کشاورزی

    مطالعه و تعیین کلاس خاک ویژه متقاضیان تغییر کاربری اراضی در استان خراسان رضوی (تنها متولی تعیین کلاس خاک در راستای پاسخ به استعلامات سازمان جهاد کشاورزی استان)

پایش و کنترل کیفی مواد کودی

    بازدید، نمونه­برداری و پایش و کنترل کیفی مواد کودی در مبادی تولید، توزیع و فروش محصولات کودی تولید داخل و وارداتی با همکاری سازمان جهاد کشاورزی استان 

نظارت بر انجام مطالعات خاکشناسی در راستای تهیه نقشه­های مدیریت­پذیر خاک

    بازدید، نمونه­برداری و پایش و کنترل کیفی مواد کودی در مبادی تولید، توزیع و فروش محصولات کودی تولید داخل و وارداتی با همکاری سازمان جهاد کشاورزی استان 

پایش و کنترل کیفی آزمایشگاه­های خصوصی خاکشناسی فعال

    بازدید مستمر و نظارت بر اجرای صحیح مطالعات خاکشناسی در مقیاس 1:25000 و تهیه نقشه­های مدیریت­پذیر در راستای همکاری با سازمان جهاد کشاورزی استان 

ماموریت­ها، اهداف و چشم انداز

    ارائه راهکارهای علمی و اجرایی در راستای مدیریت یکپارچه منابع خاک و آب با در نظرگرفتن الزامات زیست محیطی و حفظ منابع پایه و دستیابی و حفظ جایگاه مرجعیت علمی در این حوزه تخصصی را می­توان به عنوان مهمترین هدف و چشم­انداز این بخش عنوان نمود. در این راستا و همسو با طراحی و اجرای پروژه­های تحقیقاتی، آزمایش‌های مزرعه‌ای و گلخانه­ای، گردآوری و تحلیل داده‌های منابع خاک و آب، شناسایی مشکلات و نیازهای تحقیقاتی حوزه خاک و آب استان، این بخش وظیفه تدوین دستورالعمل‌های فنی، انتقال یافته‌های تحقیقاتی به بهره‌برداران، سازمان های مرتبط و بخش خصوصی و همکاری علمی با مراکز آموزشی، پژوهشی و اجرایی در حوزه تخصصی خاک و آب در سطح ملی و بین‌المللی را نیز عهده‌دار می‌باشد.

آزمایشگاه

آزمایشگاه­های بخش تحقیقات خاک و آب در راستای تحقق اهداف تحقیقاتی و حاکمیتی بخش به عنوان بازویی استوار و با قدمتی نزدیک به نیم قرن در بخش تحقیقات خاک و آب فعال هستند. تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک، آب، گیاه و کود مربوط به پروژه­های تحقیقاتی محققین بخش تحقیقات خاک و آب و سایر بخش­های تحقیقاتی مرکز و ارائه توصیه­های فنی با استناد به نتایج آزمایشات، آزمایشات مربوط به بازدید اراضی و تعیین کلاس خاک ویژه متقاضیان تغییر کاربری و آزمایشات تخصصی کود در راستای اجرای برنامه پایش مواد کودی کشور را می­توان به عنوان مهمترین فعالیت­های این آزمایشگاه­ها نام برد. در این آزمایشگاه سالانه به طور میانگین 1300 نمونه و بالغ بر 19000 تجزیه بر روی نمونه­های خاک، آب، گیاه و کود انجام می­شود.

دستاوردها (ده سال اخیر)

      اجرای به طور متوسط 25 پروژه تحقیقاتی ملی و استانی در سال
      انتشار بیش از 120 عنوان گزارش نهایی طرح و پروژه تحقیقاتی
      انتشار حدود 90 عنوان مقاله در مجلات علمی معتبر داخلی و خارجی
      تألیف و ترجمه 8 عنوان کتاب در حوزه تخصصی خاک و آب
      تعداد 4 مورد ثبت اختراع و مشارکت در ثبت رقم
      انتشار حدود 22 عنوان نشریه فنی، دستورالعمل، بروشور، اپلیکیشن و دستنامه
      ارائه حدود 140 مقاله در کنفرانس­های علمی داخل و خارج از کشور
      برگزاری حدود 120 کارگاه آموزشی ویژه بهره­برداران بخش کشاورزی در سطح استانی و ملی
      هدایت 47 عنوان پایان نامه دانشجویی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری
      مطالعه و تعیین کلاس خاک متقاضیان تغییر کاربری به میزان حدود 200 هکتار در سال
      بازدید و پایش مواد کودی به میزان حدود 180 مورد در سال
      نظارت بر مطالعات خاکشناسی در سطح 4000 هکتار از اراضی استان در دو سال اخیر
      نظارت بر عملکرد صحیح آزمایشگاه­های خصوصی استان (22 آزمایشگاه)