بخش تحقیقات خاک و آب

تاریخچه بخش: 

بخش تحقیقات خاک و آب مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی با نام اداره خاک‌شناسی و حاصلخیزی خاک فعالیت خود را در سال 1344 در مشهد آغاز نمود. این بخش در قالب چهار گروه تحقیقاتی شامل حاصلخیزی خاک و تغذیه گیاه، آبیاری و فیزیک خاک، حفاظت خاک و مدیریت پایدار اراضی و شناسایی خاک و طبقه بندی اراضی فعالیت می‌نماید. امکانات تحقیقاتی این بخش شامل اراضی تحقیقاتی در ایستگاه‌های تابعه مرکز در کل استان و آزمایشگاه های شیمی خاک و آب، فیزیک خاک، تجزیه گیاه و کود می‌باشد.

محورهای فعالیت:

1- پژوهشی و مطالعاتی

حاصلخیـزی خاک و تغذیه گیاه

-    آزمون خاک و توصیه کودی محصولات زراعی، باغی و گیاهان دارویی
-    تغذیه گیاه در شرایط شور
-    مدیریت موادآلی خاک- ترسیب کربن
-    بهینه سازی روش های مصرف کود در محصولات کشاورزی

آبیاری و فیزیک خاک

-    تعیین روابط آب، خاک و گیاهان مختلف زراعی با تکیه بر استفاده از خصوصیات مهم و مؤثر در راستای بهبود کارایی مصرف آب
-    پهنه بندی خاک مزارع بزرگ بر پایه مهم ترین ویژگی ها و شاخص های کیفیت خاک
-    تعیین نیاز آبی محصولات زراعی و باغی طی مراحل مختلف رشد

حفاظت خاک و مدیریت پایدار اراضی

-    مدیریت آب و خاک شور در تولید محصول
-    روش های اصلاح خاک های شور، شور- سدیمی و سدیمی
-    پایش کیفیت خاک
-    کشاورزی حفاظتی

‌شناسایی ‌خاک‌ و طبقه بندی‌ اراضی

-    مطالعه و بررسی خصوصیات، تشکیل، طبقه بندی و ارزیابی خاک ها
-    مطالعه و تعیین استعداد و قابلیت اراضی
-    تعیین تناسب اراضی برای محصولات مختلف زراعی و باغی

2- حاکمیتی (با نظارت مؤسسه تحقیقات خاک و آب کشور)
حفظ کاربری اراضی کشاورزی

-    مطالعه و تعیین کلاس خاک ویژه متقاضیان تغییر کاربری اراضی در استان خراسان رضوی (تنها متولی تعیین کلاس خاک در راستای پاسخ به استعلامات سازمان جهاد کشاورزی استان)
پایش و کنترل کیفی مواد کودی
-    بازدید، نمونه برداری و پایش و کنترل کیفی مواد کودی در مبادی تولید، توزیع و فروش محصولات کودی تولید داخل و وارداتی با همکاری سازمان جهاد کشاورزی استان 
نظارت بر انجام مطالعات خاکشناسی در راستای تهیه نقشه های مدیریت پذیر خاک
-    بازدید مستمر و نظارت بر اجرای صحیح مطالعات خاکشناسی در مقیاس 1:25000 و تهیه نقشه¬های مدیریت¬پذیر در راستای همکاری با سازمان جهاد کشاورزی استان 
پایش و کنترل کیفی آزمایشگاه های خصوصی خاکشناسی فعال
-    بازدید، نمونه¬برداری و ارائه نکات فنی در راستای افزایش کیفیت انجام آزمایشات و همچنین برگزاری دوره¬های آموزشی برای کارشناسان فنی آزمایشگاه¬های خصوصی فعال در استان خراسان رضوی در راستای همکاری با سازمان نظام مهندسی کشاورزی و منابع طبیعی استان

3- آزمایشگاه

-    تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک، آب، گیاه و کود مربوط به پروژه¬های تحقیقاتی محققین بخش تحقیقات خاک و آب و سایر بخش¬های تحقیقاتی مرکز و ارائه توصیه¬های فنی با استناد به نتایج آزمایشات
-    انجام آزمایشات مربوط به بازدید اراضی و تعیین کلاس خاک ویژه متقاضیان تغییر کاربری
-    انجام آزمایشات تخصصی کود در راستای اجرای برنامه پایش مواد کودی کشور

ماموریت، وظایف، اهداف و چشم انداز: 
ارائه راهکارهای علمی و اجرایی در راستای مدیریت یکپارچه منابع خاک و آب با در نظرگرفتن الزامات زیست محیطی و حفظ منابع پایه و دستیابی و حفظ جایگاه مرجعیت علمی در این حوزه تخصصی را می توان به عنوان مهمترین هدف و چشم انداز این بخش عنوان نمود. در این راستا و همسو با طراحی و اجرای پروژه های تحقیقاتی، آزمایش‌های مزرعه‌ای و گلخانه ای، گردآوری و تحلیل داده‌های منابع خاک و آب، شناسایی مشکلات و نیازهای تحقیقاتی حوزه خاک و آب استان، این بخش وظیفه تدوین دستورالعمل‌های فنی، انتقال یافته‌های تحقیقاتی به بهره‌برداران، سازمان های مرتبط و بخش خصوصی و همکاری علمی با مراکز آموزشی، پژوهشی و اجرایی در حوزه تخصصی خاک و آب در سطح ملی و بین‌المللی را نیز عهده‌دار می‌باشد.

دستاوردهای شاخص بخش (ده سال اخیر): 

• اجرای به طور متوسط 25 پروژه تحقیقاتی ملی و استانی در سال
• انتشار بیش از 120 عنوان گزارش نهایی طرح و پروژه تحقیقاتی
• انتشار حدود 90 عنوان مقاله در مجلات علمی معتبر داخلی و خارجی
• تألیف و ترجمه 8 عنوان کتاب در حوزه تخصصی خاک و آب
• تعداد 4 مورد ثبت اختراع و مشارکت در ثبت رقم
• انتشار حدود 22 عنوان نشریه فنی، دستورالعمل، بروشور، اپلیکیشن و دستنامه
• ارائه حدود 140 مقاله در کنفرانس های علمی داخل و خارج از کشور
• برگزاری حدود 120 کارگاه آموزشی ویژه بهره برداران بخش کشاورزی در سطح استانی و ملی
• هدایت 47 عنوان پایان نامه دانشجویی در مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری
• مطالعه و تعیین کلاس خاک متقاضیان تغییر کاربری به میزان حدود 200 هکتار در سال
• بازدید و پایش مواد کودی به میزان حدود 180 مورد در سال
• نظارت بر مطالعات خاکشناسی در سطح 4000 هکتار از اراضی استان در دو سال اخیر
• نظارت بر عملکرد صحیح آزمایشگاه های خصوصی استان (22 آزمایشگاه)