بخش تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند

تاریخچه بخش: 
مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند در سال 1320 در کرج تاسیس گردید. این موسسه در استفاده از تکنولوژی جدید برای اصلاح چغندرقند و کاربرد علوم پیشرفته یکی از موسسات پیشرو است. این موسسه با شرکت‌های بین‌المللی در خصوص تبادل ژرپلاسم و تجارب علمی در ارتباط است. همچنین این موسسه به سازمان همکاریهای اقتصادی و توسعه ای (O.E.C.D) جهت گواهی بذور برای ورود به بازار جهانی پیوسته است. موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند دارای 6 بخش اصلی تحقیقاتی استانی می باشد که یکی از مهمترین آنها بخش تحقیقات چغندرقند خراسان است. 

بخش تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند خراسان رضوی از سال 1337 با عنوان «آزمایشگاه بررسی چغندرقند» با هدف تولید و تهیه بذر مولتی‌ژرم و ارزیابی ارقام چغندرقند در استان خراسان شروع به کار کرد. در آن سال‌ها تولید بذر پلی‌ژرم چغندرقند در شهرستان‌های بجنورد، اسفراین و در مناطق مانه و دشت نردین تا سال 1353 انجام می‌شد. آقایان مرحوم مهندس ثامنی، مرحوم مهندس رستگار و مهندس دبیری به‌ترتیب تا سال 1342 مسئولیت این آزمایشگاه را به‌عهده داشتند. در سال 1343، با ساخت ساختمان جدید، این بخش فعالیت‌های خود را تحت عنوان «آزمایشگاه بررسی چغندرقند خراسان» در مجموعه کشاورزی و منابع طبیعی طرق مشهد ادامه داد و با تأسیس سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تحت عنوان «بخش تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند خراسان» فعالیت‌های خود را در قالب تشکیلات جدید پی‌گیری کرد.
از سال 1343 تاکنون به‌ترتیب آقایان مهندس شفیع‌زاده (55-1342)، مهندس دستمالچی (76-1355)، دکتر محمدیان (83-1376)، دکتر قائمی (1385-1383 و 92-1389) و دکتر احمدی (89-1385 و 1393-1404) مسئولیت بخش را به‌عهده داشته اند. بخش تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند به‌عنوان بزرگ‌ترین بخش تحقیقاتی استانی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند کشور رسالت حل مشکلات مربوط به زراعت چغندرقند و پژوهش مسائل مربوط به ارقام و زراعت چغندرقند استان‌های خراسان رضوی، شمالی، جنوبی و استان سمنان را به‌عهده دارد. این بخش هر ساله با اجرای طرح‌های تحقیقاتی متعدد در رابطه با مسائل به‌نژادی و به‌زراعی در مناطق مختلف استان به‌ویژه ایستگاه تحقیقات و آموزش کشاورزی شهید رضوی (طرق)، سهم عمده‌ای در اجرای برنامه‌های مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند بر عهده دارد. این بخش در حال حاضر، دارای پنج نفر محقق در مقاطع تحصیلی دکتری با تخصص‌های فیزیولوژی، اصلاح نباتات، زراعت و بیماری‌شناسی گیاهی و دو نفر کارشناس و کمک کارشناس است. آزمایشگاه‌های بخش شامل آزمایشگاه تهیه خمیر و نمونه‌گیری، آزمایشگاه بیماری‌شناسی گیاهی و آزمایشگاه فیزیولوژی گیاهی است.
 

وظایف: مهم‌ترین مسئولیت‌های بخش تحقیقات چغندرقند خراسان رضوی شامل تحقیقات در زمینه‌های به‌نژادی و به‌زارعی، اصلاح و تهیه ارقام مختلف چغندرقند مقاوم به بیماری های ریزومانیا، نماتد سیستی و ریزوکتونیا متناسب با شرایط مختلف آب و هوایی استان و با کیفیت مطلوب، همکاری با واحدهای ترویج، آموزش و مدیریت کشاورزی کارخانه‌های قند استان، همکاری و نظارت بر امور مربوط به عیارسنجی و تحویل چغندرقند به کارخانه‌های قند است. 
 

محورهای تحقیقاتی بخش:
- تهیه ارقام مقاوم به عوامل بیماریزایی نظیر پوسیدگی ریشه، ریزومانیا و نماتد
- تهیه ارقام مقاوم به تنش های غیر زیستی از جمله تنش خشکی به علت محدودیت منابع آبی
- اصلاح و بررسی سازگاری ارقام نسبت به پدیده ساقه روی
- فعالیت های تحقیقاتی به نژادی و به زراعی در جهت بهبود خصوصیات کیفی چغندرقند
- اصلاح و بررسی سازگاری ارقام چغندر علوفه ای 
- تغییر در الگوی کشت (کشت پاییزه، کشت زمستانه، کشت نشایی)
- فعالیت های تحقیقاتی مرتبط با سایر گیاهان قندی (استویا، چیکوری، سورگوم شیرین)
 

دستاوردهای شاخص بخش: 
-    معرفی ارقام چغندر قند "کوشا، حسنا، روبینا، دنیا، یلدا، زیبا، هما، آرتا، آسیا، نیکا، تارا، دنا، شکوفا، مطهر، آریا، پایا، اکباتان، تربت، شریف، پارس و ..."
-    معرفی ارقام چغندر علوفه ای "هلیا" و "کارا"
-    توسعه کشت پاییزه چغندرقند و چغندر علوفه ای
-    معرفی کشت زمستانه چغندرقند و چغندرعلوفه ای
-    معرفی آرایش کاشت
-    تعیین خصوصیات فیزیولوژیکی و مورفولوژیکی تحمل به خشکی در ژنوتیپ‌های چغندرقند جهت انتخاب صفات مناسب برای گزینش ارقام مقاوم
-    بهبود وضعیت تغذیه چغندرقند در شرایط تنش خشکی جهت افزایش تحمل به خشکی و همچنین بالا بردن راندمان مصرف آب در شرایط کمبود آب
-    تعیین روش کشت و آبیاری مناسب چغندرقند در شرایط دارای محدودیت آب
 

سایر فعالیتهای بخش :
- اجرای طرحهای تحقیقی – ترویجی، تحقیقی – تطبیقی و آنفارم
- همکاری در اجرای پایان نامه های دانشجویان و پروژه های تحقیقاتی مشترک با مراکز علمی و دانشگاهی
- نظارت بر واحدهای عیارسنجی کارخانجات قند استان¬های خراسان رضوی، شمالی و جنوبی
- برگزاری هفته انتقال یافته های تحقیقاتی و روز مزرعه
- برگزاری کلاس¬های آموزشی ویژه کارشناسان جهاد کشاورزی و مهندسین ناظر مزارع چغندر قند
- همکاری با بخش اجرا در جهت اجرای برنامه های توسعه کشت و افزایش امنیت غذایی